Che flip!...

Ål filón.

L'àltår dì, inti påròl chi cuménciån pår "F" ås sùmå imbåtü in "filón" (filone), unå påròlå che intål nòs diålåt lå gh'à divèrsi significà (me in itåliån, dål rèst). Å gh'è ål "filón åd pån", ål "filón åd cåstégn" ch'i véndån å lå "Mådònå dlå Bòslå"  åd Gårlàsch, å Påsquåtå; gh'è ål "filón dl'å schénå" (spina dorsale)...D'ùnå pårsónå fürbå, scàltrå, ch'lå nudrìgå då sùtå pår fa i sò intårès fåndå fintå åd gnintå, ås dišå ch'l'è un "filón" (un furbacchione). E påsåndå å un'àltrå påròlå cun lå "F", chi l'è ch'å sa si ch'ål vö dì in itåliån "fincìs"? Pudì pårtécipà ål nòs "quiz", å dèstrå. Å prupòšit: i induinà cul dlå vòltå påsà? "Fé" ål vö dì "fiele".

Vérsión in itåliån:

L'altro giorno, nelle parole che cominciano per "F" ci siamo imbattuti

in "filón" (filone), una parola che nel nostro dialetto ha diversi significati (come in italiano, del resto). C'è il "filone di pane", il "filone di castagne" che vendono alla "Madonna delle Bozzole" di Garlasco, a Pasquetta; c'è il "filone della schiena" (spina dorsale)...Di una persona furba, scaltra, che manovra di nascosto per fare i propri interessi facendo finta di nulla, si dice che è un "filone" (un furbacchione). E passando ad un'altra parola con la "F", chi sa cosa vuol dire in italiano "fincìs"? Potete partecipare al nostro quiz, a destra. A proposito: avete indovinato quello della volta scorsa? "Fé" vuol dire "fiele".

R. M.

Då "Figh" å "Flip".

E piån piånén, dàši dàši, ål disiunàri dål nòs diålåt ål và 'vånti: incö ùmå trådùt i påròl chi vån då "Figh" (Fico) å "Flip" (Ramanzina, sgridata, filippica). Å prupòšit åd "figh", ùmå nò šmintià i "fiurón",  i prim figh chi mådürån å lå fén dlå primåvérå ò å l'inìsi dl'istài. Så vurì såvé tüt sü lå piåntå dål figh  e i sò früt tårméntå duls (i scàrån fénå un pò, pår dìlå tütå...), pruvè å våd in Wikipédìå, å cùlå pàginå chi.

(Pårtåndå då incö, truè åncåsì lå...)

Vérsión in itåliån:

E pian pianino, adagio adagio, il dizionario del nostro dialetto procede:

oggi abbiamo tradotto le parole che vanno da "Figh" (Fico) a "Flip" (Ramanzina, sgridata, filippica). A proposito di "Fico", non abbiamo dimenticato "fioroni", i primi fichi che maturano alla fine della primavera o all'inizio dell'estate. Se volete sapere tutto sulla pianta del fico e i suoi frutti dolcissimi (nauseano persino un poco, per dirla tutta...) provate a vedere in Wikipedia, a questa pagina.

R. M.

I "fåšulén då l'ög".

Sémpår cun lå "F", ùmå truà åncåsì  "Fašö" (fagiolo) e "Fåšulén" (fagiolini). I "fåšulén  då l'ög" (fagioli dell'occhio) ièn fåšö un pò pårticulàr, cun ål sò ög négår insìmå. E pinsàlå ch' ièn stài i prim fåšò che l'om l'à mångià: i gnìvån då l'Africå e iå mångiàvan giåmò i Égisiån, i Gréci e i Rumån. I àltår fåšö, invéci, ièn gnü då l'Åmérica, dål Mèsico...
(Ièn déš ùr, må mén gh'ö giåmò fam...)

R. M.

Unå fiåmà.

Tra i påròl chi cuménciån cun lå "F" ch'ùmå trådùt lå vòltå påsà, gh'érå åncåsì "Fiåmà" (fiammata). "Dagh unå fiåmà" (dare una fiammata) ål vurìvå e ål vö dì "accendere per un poco la stufa (un tempo) o il riscaldamento (oggi)".  E in cul pérìòdo chi, å lå måténå ò å lå sìrå, å vénå giåmò vöiå då "dagh unå fiåmà"...

R. M.

Ål quårtirö.

Tra i påròl ch'ùmå  trådùt l'àltår dì gh'érå åncåsì "Fén". L'è unå påròlå ch'l'å gh'à tånti significà intål nòs diålåt, iün då cùi l'è "Fieno". Å gh'è quàtår quålità 'd fén:  ål måšéngh (maggengo), ch' l'è ål prim å vès tåià; pö vénå l'ågustån (agostano), ål tårsö (terzuolo) e quàrt e ültim, ål quårtirö (quartirolo).  I dišån che l'èrbå ch'lå gnìvå sü dòp ål tèrs tài ågh dàvå ål lat un åròmå pårticulàr, che pö ål påsàvå ål furmàg fài tra sétémbår e utùbår, ch'ås ciåmàvå, e 's ciàmå åncùrå ådès, "quårtirö" (quartirolo).  Så vurì såvèn pusè sü cul furmàg chi, pudì våd cùlå pàginå chi.  Å mén, intånt, m'è gnü fam...

R. M.

Då "Fas" å...

Iér dòpdišnà, sùmå åndài åvanti å trådüv i påròl chi cuménciån pår F. Sùmå pårtì då "Fas" (fascio) e sùmå rivà, p'r ådès, å...(éhm)... "Figå" (ébén? Si ch'ål gh'è...L'è unå påròlå me un'åltrå, tåntu pü ål dì d'incö!...).  Tra i påròl ch'ùmå trådùt, gh'érå åncåsì "fèr då pra" (falce fienaia).  Intlå fòto gh'è ål fèr då pra ch'ås trövå ål Müšéo d'Ulévån, indùå ål gh'è tåntå ròb d'unå vòltå...Å prupòšit åd fòto: intånt ch'å séråm dré låurà, gh'è gnü mè šånår Ròbèrto e ål s'à fai lå fòto (in alt å dèstrå): sùmå åncå nüm "ròb d'unå vòltå"? Mah!...
Un'àltrå påròlå ch'ùmå truà l'è "Fé": si ch'ål vö dì, in itåliån? Pruè å fa ål nòs "quiz", å dèstrå. (I fai cul dlå vòltå påsà? "Fårlòch" ål vö dì "grossa quantità").

R. M.

Då "Fa" å "Fårsö".

Sàbåt påsà ùmå cumincià å trådüv i påròl chi cuménciån pår F: sùmå pårtì då "Fa" e sùmå rivà, p'rådès, å "Fårsö" (frittelle). Tra i påròl ch'ùmå truà, å gh'è åncåsì "fårlòch": si ch'å vö dì in itåliån? Sårnisè lå rispòstå giüstà intål nòs "quiz", å dèstrå.  Å prupòšit: ål 70 pår cént då cùi ch'ån rispòst ål "quiz" åd l'àltrå vòltå iån induinà: "éndi" ål vö dì åncåsì "pòch pulìd". Bràvi!

R. M.